SOCIALISATIE

Op de bank bij de gedragstherapeut ;-)

 

WAT IS SOCIALISATIE?

 

Het laten ervaren van en wennen aan prikkels in de socialisatieperiode. Prikkels zijn het zien, horen en voelen van dieren en mensen, voorwerpen en situaties.
Eens de socialisatieperiode voorbij is, noemt men alle vormen van wennen aan nieuwe dingen habituatie* (gewenning).

 

Een kat heeft als natuurlijke reactie te vluchten voor iets onbekend, omdat dit een bedreiging zou kunnen vormen. Dit vluchten werkt zelfbelonend, en is bijgevolg moeilijk te doorbreken. Met zelfbelonend wordt bedoeld dat het vluchten ervoor zorgt dat de angst verdwijnt, door het scheppen van een afstand tussen de kat en de oorzaak van de onrust. Door een goede socialisatie hebben ze echter voldoende positieve ervaringen met onbekende ‘fenomenen’ meegekregen. Het heeft hen geleerd dat het “onbekende” niet altijd gevaar betekent en waardoor de stap naar exploratie (nieuwsgierigheid is ook een eigenschap van katten) veel makkelijker wordt. Het helpt hen als het ware moediger te zijn, stabieler en rustiger.

 

Waarom is socialisatie zo belangrijk?

 

Een goede socialisatie is belangrijk voor een kitten om het te laten opgroeien tot een gezonde en mentaal stabiele volwassen kat. Het is een uitstekende bagage waar ze heel hun verdere leven baat bij zullen vinden.
De kans op mogelijke gedragsproblemen in de toekomst wordt hierdoor sterk verminderd.

Uiteraard speelt ook aanleg een grote rol, maar hoe dan ook, een goede socialisatie zal de toekomstige mentale gezondheid altijd verbeteren. Katten zijn stressgevoelig, ook al wordt dat niet altijd als dusdanig ervaren door hun eigenaars. En laat ons ook niet vergeten dat katten van nature solitaire dieren zijn met een groot territorium. Bij ons leven ze veelal op een kleinere oppervlakte en vaak met meerdere dieren samen.

Een goede socialisatie helpt hen ook in deze omstandigheden minder stressgevoelig te zijn en beter met stress om te gaan (sneller te recupereren).

 

WAT IS STRESS EIGENLIJK?

 

Waarom kan socialisatie alleen in de eerste 16 weken?

 

Het volume van de hersenen van de kat verviervoudigt in minder dan 3 maanden. Ze ontwikkelen zich in deze fase dus bijzonder snel en bepaalde hersencellen kunnen alleen in de eerste levenweken ontwikkelen. Wordt die kans gemist, komt ze nooit meer terug. Dat betekent ook dat dit de belangrijkste periode in hun leven is voor het aanmaken van zenuwbanen. Hoe meer zenuwbanen, hoe beter ze kunnen redeneren en gepast, doordacht, reageren op hun omgeving.

Hoeveel zenuwbanen er worden aangemaakt is deels genetisch bepaald en deels door de hoeveelheid en de diversiteit van de informatie die ze te verwerken kregen in die groeiperiode. Belangrijk is hier dat positieve informatie wordt opgenomen. Socialisatie is bijgevolg erg belangrijk.

Na 16 weken kunnen katten uiteraard nog steeds aan nieuwe dingen wennen. Maar het gaat evenwel gevoelig trager omdat nog amper nieuwe zenuwbanen worden aangemaakt.

 

SOCIALISATIE-PERIODES
De eerste socialisatieperiode loop vanaf de derde tot de zevende levensweek.

 

In deze periode leren kittens welke andere ‘wezens’ er nog allemaal bestaan en maken ze de eerste contacten met hun omgeving en wat daarin gebeurt.
Van zodra de kittens drie weken oud zijn, zijn ze klaar om contact te maken met mensen en andere dieren.

Nota: Onderzoeken wezen uit dat kittens die tussen hun 3 en 7 weken oud, dagelijks ongeveer 40 minuten opgepakt en geknuffeld worden door mensen, later opgroeien tot socialere katten die meer spelen met en affectie tonen voor mensen. 15 minuutjes per dag heeft ook al een positief effect, maar beduidend minder. Onderzoek wees ook uit dat meer dan een uur per dag geen meerwaarde meer heeft wat betreft de latere houding ten opzichte van mensen (Wilson ’65; Karsh ’86, McCune, McPherson, Bradshaw)

Vanaf de vierde en soms al de derde week, begint ook de sociale interactie tussen de kittens onderling. Ze staan op dat moment het meest open voor sociale bindingen en leren zeer snel. Mensen en dieren die ze in die periode (positief!) ontmoeten, zullen ze in hun volwassen leven nog steeds als ‘normaal’ ervaren. ‘Positief’ is hier belangrijk. Doen ze in die periode negatieve ervaringen op, dan zullen die ook levenslang bijblijven.

Het is belangrijk dat ze in deze periode andere katten ontmoeten (tenzij het weesjes zijn, is dat sowieso hun moeder en nestgenootjes, maar ook contact met andere katten is aan te raden). Ze leren nu dat ze zelf ‘kat’ zijn. Ook belangrijk is nu dat ze dagelijks contact hebben met mensen. Contact betekent opgenomen worden, geaaid en tegen gesproken.

Zorg dat ze verschillende mensen ontmoeten, en zowel mannen, vrouwen als kinderen.
Socialiseer ze ook met andere dieren, zoals honden en ideaal ook met andere huisdieren.

  • Belangrijk is dat hun eerste ervaring met anderen positief is. Zorg dus dat het honden zijn die gewend zijn aan katten, en liefst rustige dieren. Ze leren dan dat het aangename dieren zijn en zullen dat meedragen. Is de eerste ervaring negatief door een te drukke brute hond, dan zal dit een omgekeerd effect teweegbrengen.
  • Houd er ook rekening mee dat kittens enorm veel leren van hun moeder. Dus als de moeder negatief reageert op de bezoeker (mens, hond, ...) door zich defensief of agressief op te stellen, zullen de kittens dit met grote waarschijnlijkheid overnemen. Tracht in dergelijk geval te vermijden dat de moeder zou aanwezig zijn bij die ontmoetingen. Zet het doordacht in scene. Dit door de kittens niet samen, maar één voor één even weg te nemen voor die ontmoeting. De moeder laat je daaraan wennen door de kittens maar kort weg te nemen en hen zonder vreemde geuren weer terug te brengen. Moeder zal dan merken dat haar kittens bij een korte afwezigheid en weggenomen door de persoon die ze vertrouwt ongedeerd terugkomen. Vervolgens organiseer je dat haar kittens ontmoetingen met andere mensen en dieren apart van haar kunnen ervaren.
  • Uiteraard zullen kittens van een sociale, rustige moeder ook socialer worden. Ze leren het van hun moeder, die als het ware de socialisatie mee ondersteunt. Dit betekent niet dat socialisatie bij kittens van een angstige moeder minder waarde heeft, integendeel.
  • Vergeet echter niet dat kittens ook veel rust nodig hebben, om te groeien en fysiek te ontwikkelen, maar ook om al deze nieuwe indrukken te verwerken. Beperkt de ‘oefenmomenten’ dus in tijd. Doseer. Overstimulatie kan leiden tot hyperactiviteit.

Alhoewel het vaak onze natuurlijk reactie is, is het zeker niet goed een stille omgeving te creëren rond het nest vanaf de vierde week. Uiteraard dien je rekening te houden met wat de moeder als onrust ervaart, want zoals aangegeven zal een onrustige moeder een negatieve invloed hebben. Dus neem de moeder als maatstaf. Als zij het toelaat, zorg voor een zo huiselijk mogelijke omgeving om het nest in te laten opgroeien. Met normale geluiden: praten, lachen, televisie, radio, stofzuigen, keukengeluiden, ... en ook normale bewegingen, spelende kinderen,...

Het is ook vanaf deze periode dat de socialisatie CD dient ingezet te worden (zie gebruiksinstructies).
Zo wennen de kittens op een onopvallende manier aan allerlei geluiden die ze in hun latere leven kunnen tegenkomen.
Ze zijn dan nog niet gewend aan de activiteiten en omstandigheden die bij de geluiden horen, maar van de geluiden zelf hoeven ze dan al niet meer terug te deinzen en dat is een belangrijke stap.

 

De tweede socialisatieperiode: loop vanaf de 8ste tot de 16de levensweek.

 

De exacte eindperiode hiervan is nog onvoldoende onderzocht. Wel weten we al dat ze zeker tot en met de 16 de week loopt, maar vermoedelijk zelfs ze nog iets langer.
Dit is de periode om activiteiten aan de ervaringen toe te voegen. Positieve ervaringen. En ook hier geldt: jong geleerd is oud gedaan.

Activiteiten waaraan u het kitten moet laten wennen:

  • borstelen/vacht verzorgen
  • oortjes proper maken
  • oogjes uitkuisen
  • pilletjes geven (simulatie zonder echte pil natuurlijk)
  • in het mondje laten kijken, aan de tandjes komen
  • tandjes poetsen (als u dat later van plan bent)
  • nageltjes knippen
  • watergewenning, als voorbereiding naar wassen
  • föhnen (als u dat later plant te doen)
  • de draagmand
  • autoritjes (later naar de dierenarts)
  • de leiband: niet om zoals een hond te gaan wandelen (tenzij u dat wenst), maar wel om sommige activiteiten of uitstappen te vergemakkelijken
  • alle andere bedenkbare activiteiten die nuttig kunnen zijn voor het latere leven van uw huisdier...

Tips en nota’s:

  • Kittenparty/Kitty KinderGarten: Indien dit in uw buurt georganiseerd wordt, veelal is dat in een dierenartsenpraktijk of dierenkliniek, grijp die kans dan zeker. U krijgt er nuttige informatie en tips in verband met de opvoeding en noden van uw kat en het voorkomen van gedragsproblemen. Tevens krijgt uw kitten ook meteen de kans om andere kittens te ontmoeten en met hen te spelen, wat dan weer aansluit bij de socialisatie t.o.v. vreemde katten.
  • Bijtrem: kittens leren van hun nestgenootjes en moeder dat te hard bijten pijn doet. Hun spelgenoot zal dan piepen en weglopen. Einde spel! Zo leren ze niet echt door te bijten of zelfs niet te bijten. Heeft het kitten geen nestgenoten of van zodra het kitten bij u thuis is, dient u de techniek - onmiddellijk het spel stoppen en uw hand of uzelf verwijderen - te blijven toepassen. Dit om te voorkomen dat de kat eens volwassen nog steeds z’n tanden in u zet tijdens het spelen.
  • Nooit spelen met de handen of voeten. Het kitten neemt dan aan dat deze speelgoed zijn en denkt dat eens volwassen nog steeds. Maar dan doet het pijn. Neem dus altijd een speeltje in de hand, zodat het kitten leert dat het speeltje dient om in te bijten.
  • Soms wordt wel eens gedacht dat raskatten niet gesocialiseerd moeten worden, omdat ze meer gedomesticeerd zouden zijn dan niet-raskatten, maar niets is minder waar. Hoewel bepaalde karaktertrekken en aanleg meer uitgesproken zijn bij bepaalde rassen, bepaalt ook bij hen de socialisatie hun uiteindelijke stabiliteit en stressbestendigheid.
WIE SOCIALISEERT?

 

Als je de volledige socialisatieperiode beschouwt (van 3 de tot 16 de week), wordt meteen duidelijk dat de fokker hier een belangrijk aandeel in heeft en bijgevolg een niet onaanzienlijke verantwoordelijkheid draagt voor de gezonde mentale ontwikkeling van de kittens.
Neem de manier waarop, en aandacht voor socialisatie dus zeker mee in overweging bij uw keuze van de fokker. Hierover uitvoerig met de fokker praten, hem bezoeken om de ouders van het nest en eventuele andere nesten en katten van die cattery te leren kennen, zijn de beste manier om uw mening te vormen omtrent de degelijkheid van aanpak.

Wanneer het kitten bij u thuis komt dient het socialisatieproces te worden voortgezet. Enerzijds omdat de socialisatieperiode nog niet ten einde is, anderzijds omdat voor het kitten de ganse context verandert en het dus vele nieuwe indrukken in zich moet opnemen. De jong kat moet dus niet enkel bijleren maar ook herleren. Herleren omdat het nu al met allerlei mensen, dieren en omstandigheden kan omgaan in aanwezigheid van nestgenootjes en (meestal) de moeder. Alleen is het echter toch weer net iets anders en nieuwe onzekerheden moeten weer overwonnen worden.

 

Beste periode om bij moeder weg te gaan? 
Deze vraag vormt het voorwerp van heel wat discussie. Er wordt dan ook nog steeds verder onderzoek naar gevoerd.
Nagenoeg iedereen is het er echter over eens dat 7 à 8 weken veel te vroeg is om van de moeder gescheiden te worden. De kittens missen dan immers een belangrijk deel van de opvoeding van de meest deskundige, nl. de moeder.

Maar wat is dan wel de meest aangewezen leeftijd?
Factoren die een belangrijke rol spelen zijn: de socialisatieperiode, de immuniteitsontwikkeling en de context.
In vele landen werd 12 à 13 weken als standaard bepaald.
Maar je merkt meteen dat er dan voor de nieuwe eigenaar nog maar 3 tot 4 weken van de socialisatieperiode overblijven.

Het is belangrijk met de fokker tot weloverwogen afspraken te komen.
Indien de fokker zelf een uitgebreide socialisatie voorziet in een huiselijke omgeving en je veelvuldig de kans geeft het kitten te bezoeken om ook deel te kunnen uitmaken van dit proces, dan kan het kitten perfect op 12 weken het nest verlaten.
Als daarentegen bij de fokker de ideale omstandigheden niet aanwezig zijn en jij kan die wel bieden (tijd en opportuniteit in beschouwing nemen), dan kan het verstandiger zijn het kitten al op 10 weken op te halen.
Komt het kitten niet van een fokker, maar van een particulier, dan blijven uiteraard dezelfde overwegingen geldig.

 

TOT SLOT

 

Alhoewel het dan niet meer onder die noemer valt, loopt de socialisatie eigenlijk het hele dierenleven door. Maar dan als “onderhoud”. Als je een goed gesocialiseerde kitten hebt, dan blijft het belangrijk dat het zijn ganse leven verder ervaringen opdoet. Stel dat de kat eens volwassen nooit meer in een draagmand komt, dan is het natuurlijk niet onwaarschijnlijk dat het panikeert als het op vierjarige leeftijd plots in een draagmand moet. Dus af en toe de ervaring nog es meemaken, zorgt ervoor dat het ook later probleemloos blijft verlopen.

 

* Strikt genomen noemt men tijdens de socialisatieperiode wennen aan levende dingen socialisatie en aan niet levende dingen habituatie. Eens de socialisatie periode voorbij, valt het allemaal onder de noemer habituatie.

 

Geschreven door en geplaatst met toestemming van Karin Weuts©
Gedragstherapeut voor Katten, België